RAM và ROM là gì? Phân biệt chi tiết và hướng dẫn chọn mua 2026

Khi chọn mua hoặc nâng cấp máy tính, nhiều người dùng vẫn thường nhầm lẫn giữa RAM và ROM. Bài viết này sẽ cung cấp định nghĩa chuẩn xác, phân biệt vai trò của từng loại linh kiện và tư vấn lựa chọn phù hợp nhất cho nhu cầu sử dụng năm 2026.

Những điểm chính

• RAM là bộ nhớ tạm thời, tốc độ cao, dùng để xử lý đa nhiệm. Dữ liệu sẽ mất hoàn toàn khi máy tính bị ngắt nguồn điện.
• ROM là bộ nhớ chỉ đọc, chứa các lệnh khởi động hệ thống (BIOS/UEFI). Dữ liệu trong ROM không bị mất khi tắt máy.
• RAM có dung lượng lớn (GB), dễ dàng nâng cấp; trong khi ROM có dung lượng rất nhỏ (MB) và thường không thể thay đổi bởi người dùng.
• ROM trên smartphone (128GB, 256GB) thực chất là bộ nhớ lưu trữ flash, khác biệt hoàn toàn với khái niệm ROM truyền thống trên máy tính.
• Xu hướng năm 2026, RAM DDR5 là tiêu chuẩn cho máy tính mới, với 16GB là mức tối thiểu cho nhu cầu chơi game và đồ họa.
• Khi nâng cấp, phải kiểm tra bo mạch chủ hỗ trợ chuẩn RAM (DDR4/DDR5) và ưu tiên lắp các thanh RAM có cùng thông số kỹ thuật.

1. RAM là gì?

RAM là viết tắt của Random Access Memory (bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên). Đây là một loại bộ nhớ khả biến được máy tính sử dụng để lưu trữ dữ liệu tạm thời mà CPU đang cần xử lý ngay lập tức. Khi tắt nguồn điện, toàn bộ dữ liệu lưu trên RAM sẽ bị xóa sạch.

RAM lưu trữ dữ liệu tạm thời mà CPU đang cần xử lý ngay lập tức

1.1. Cơ chế hoạt động của bộ nhớ RAM

Khi bạn mở một ứng dụng như Chrome, Word hay Game, dữ liệu từ SSD sẽ được nạp vào RAM. CPU truy xuất dữ liệu từ RAM nhanh hơn từ ổ cứng hàng trăm lần. RAM càng lớn thì không gian làm việc càng rộng. Điều này giúp máy tính xử lý đa nhiệm mượt mà và không bị treo máy.

1.2. Các thông số kỹ thuật quan trọng trên RAM

• Dung lượng: Được đo bằng Gigabyte (GB), phổ biến như 8GB, 16GB, 32GB, quyết định khối lượng công việc máy xử lý cùng lúc.
• Bus RAM: Là tốc độ truyền dẫn dữ liệu đo bằng Megahertz (MHz), Bus càng cao thì dữ liệu luân chuyển đến CPU càng nhanh.
• Chuẩn RAM: Các thế hệ phổ biến là DDR4 và DDR5, trong đó DDR5 hiện là tiêu chuẩn cho các dòng máy đời mới.
• Băng thông (Bandwidth): Lượng dữ liệu tối đa mà RAM có thể đọc hoặc ghi trong một giây.

2. ROM là gì?

ROM là viết tắt của Read-Only Memory (bộ nhớ chỉ đọc). Đây là một loại bộ nhớ bất biến chứa các dữ liệu được ghi sẵn từ nhà sản xuất. Dữ liệu trong ROM không bị mất đi ngay cả khi ngắt nguồn điện và thường dùng để lưu trữ mã khởi động hệ thống.

ROM là một loại bộ nhớ bất biến chứa các dữ liệu được ghi sẵn từ nhà sản xuất

2.1. Vai trò của ROM trong hệ thống máy tính

ROM chứa BIOS (hệ thống đầu vào/đầu ra cơ bản) hoặc UEFI (giao diện điều khiển phần cứng hiện đại). Đây là các lệnh khởi động giúp máy nhận diện linh kiện ngay khi vừa bấm nút nguồn.

Tính chất của ROM là chỉ đọc, nên người dùng không thể tự ý lưu trữ phim ảnh hay tài liệu vào đây. ROM đóng vai trò như một nền tảng ổn định giúp bo mạch chủ điều khiển toàn bộ hệ thống.

2.2. Phân biệt ROM và bộ nhớ lưu trữ trên điện thoại

Trong máy tính, ROM có dung lượng rất nhỏ. Tuy nhiên trên smartphone, nhiều người có thói quen gọi dung lượng lưu trữ 128GB hay 256GB là ROM, nhưng thực tế, đó là bộ nhớ Flash. Cách gọi này tuy phổ biến nhưng không chính xác về mặt kỹ thuật so với khái niệm ROM truyền thống trên PC và Laptop.

Trong máy tính, ROM có dung lượng rất nhỏ

3. So sánh RAM và ROM về 6 điểm khác biệt

4. Phân loại và ứng dụng thực tế các dòng bộ nhớ năm 2026

4.1. Các đời RAM phổ biến hiện nay

DDR4 vẫn còn xuất hiện trên các dòng máy văn phòng giá rẻ hoặc các cấu hình đời cũ. Tuy nhiên, hiệu năng của DDR4 đã bắt đầu đạt giới hạn trước các yêu cầu phần mềm mới.

DDR5 đã trở thành tiêu chuẩn cho PC Gaming và Laptop thế hệ mới. Chuẩn này tối ưu tốt cho các dòng CPU Intel Core Ultra và AMD Ryzen 9000 series, mang lại tốc độ vượt trội.

4.2. Sự phát triển của công nghệ ROM

ROM truyền thống đang dần được thay thế bởi các chip Flash hiện đại như EEPROM. Loại chip này cho phép cập nhật BIOS dễ dàng hơn thông qua tính năng BIOS Flashback, giúp người dùng cập nhật phần mềm điều khiển để tương thích với các linh kiện máy tính mới mà không cần thay thế phần cứng.

ROM truyền thống đang dần được thay thế bởi các chip Flash hiện đại như EEPROM

5. Tư vấn lựa chọn dung lượng bộ nhớ phù hợp theo nhu cầu

5.1. Nhu cầu học tập và văn phòng cơ bản

Với nhu cầu này, cấu hình gợi ý là RAM 8 - 16GB đi kèm SSD 256GB. Mức dung lượng này đảm bảo chạy tốt các ứng dụng Microsoft Office như Excel, PowerPoint.

5.2. Nhu cầu chơi game esport và đồ họa 2D

Người dùng nên trang bị RAM 16GB theo cấu hình Dual Channel để tăng tốc độ xử lý và SSD tối thiểu từ 512GB. Cấu hình này đáp ứng tốt các tựa game như Liên Minh Huyền Thoại, Valorant cũng xử lý mượt mà các phần mềm Adobe Photoshop, Illustrator hay AutoCAD bản vẽ nhẹ.

5.3. Nhu cầu Gaming Hi-End và Streamer chuyên nghiệp

Đối với các game thủ chuyên nghiệp, mức RAM từ 32 - 64GB DDR5 là lựa chọn tối ưu. Hệ thống cần kết hợp với SSD NVMe Gen 5 (chuẩn giao tiếp ổ cứng siêu nhanh) từ 1TB trở lên.

Mức dung lượng lớn giúp máy xử lý tốt các tựa game AAA như Black Myth: Wukong hay Cyberpunk 2077. Bạn có thể vừa chơi game vừa mở phần mềm stream OBS ở độ phân giải 4K mà không gặp tình trạng giật lag.

6. Những lưu ý khi nâng cấp bộ nhớ cho PC và Laptop

6.1. Kiểm tra tính tương thích của linh kiện

• Xác định bo mạch chủ của bạn hỗ trợ chuẩn DDR4 hay DDR5 vì hai loại này không thể lắp lẫn cho nhau.
• Phân biệt RAM Laptop chuẩn SO-DIMM (kích thước ngắn) và RAM PC chuẩn DIMM (kích thước dài) để tránh mua nhầm.
• Kiểm tra dung lượng RAM tối đa mà hệ thống và CPU có thể nhận diện thông qua trang chủ của nhà sản xuất.
• Ưu tiên lắp các thanh RAM có cùng dung lượng và Bus để kích hoạt chế độ Dual Channel đạt hiệu năng cao nhất.

6.2. Quy trình vệ sinh và bảo quản

• Sử dụng gôm (tẩy) hoặc dung dịch vệ sinh chuyên dụng để làm sạch chân tiếp xúc bằng đồng của thanh RAM định kỳ.
• Tránh chạm tay trực tiếp vào các chip nhớ trên thanh RAM để ngăn chặn hiện tượng tĩnh điện.
• Đảm bảo các khe cắm trên bo mạch chủ không bám bụi bằng cách dùng bình xịt khí nén chuyên dụng trước khi lắp linh kiện.
• Đặt linh kiện trong túi chống tĩnh điện nếu chưa lắp đặt ngay vào máy để bảo vệ các tế bào nhớ.

7. Tại sao nên nâng cấp RAM laptop, PC tại GearVN?

GEARVN chuyên cung cấp các sản phẩm Hi-End PC, laptop, máy tính, linh kiện máy tính (RAM, SSD,...) và thiết bị gaming (màn hình, tai nghe, bàn phím, chuột,...) đáp ứng mọi nhu cầu của game thủ và người dùng công nghệ. Đặc biệt, GEARVN còn nổi bật được biết đến với các điểm như:

• Đa dạng sản phẩm và cấu hình tối ưu: GEARVN mang đến vô số lựa chọn từ các thương hiệu RAM lớn như Kingston, Samsung,… Các sản phẩm đều được tuyển chọn kỹ lưỡng.
• Giá cả cạnh tranh và nhiều ưu đãi: GEARVN thường xuyên triển khai các chương trình khuyến mãi, giảm giá hấp dẫn vào các dịp đặc biệt. Bạn có thể dễ dàng sở hữu RAM laptop ưng ý với mức giá tốt nhất, đi kèm quà tặng hấp dẫn hay chính sách trả góp linh hoạt.
• Chính sách bảo hành và hậu mãi uy tín: Mua sắm tại GEARVN, bạn sẽ hoàn toàn yên tâm với chính sách bảo hành rõ ràng và đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật tận tình. Các chuyên viên giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng tư vấn giúp bạn chọn đúng sản phẩm và giải đáp mọi thắc mắc trong quá trình sử dụng.
• Trải nghiệm mua sắm tiện lợi: Dù bạn muốn trải nghiệm trực tiếp tại các showroom hay mua sắm online qua website với dịch vụ giao hàng nhanh chóng, GEARVN đều mang đến sự tiện lợi tối đa.

Thông tin liên hệ GearVN:

• Website: gearvn.com
• Hotline: 1900.5301

8. Một số câu hỏi liên quan

8.1. Máy tính không có RAM có hoạt động được không?

Câu trả lời là không. RAM là thành phần bắt buộc để máy tính khởi động. Nếu thiếu RAM, bo mạch chủ sẽ báo lỗi bằng tiếng bíp hoặc đèn led tín hiệu và màn hình sẽ không hiển thị bất kỳ thông tin nào.

8.2. Tăng RAM có giúp chơi game mượt hơn không?

Việc tăng RAM giúp chơi game mượt hơn nếu máy của bạn đang gặp tình trạng thiếu hụt bộ nhớ, gây ra hiện tượng khựng hoặc văng ứng dụng. Tuy nhiên, để tăng số khung hình trên giây (FPS), bạn cần đầu tư thêm vào card màn hình mạnh.

8.3. Có thể chuyển dữ liệu từ RAM sang ROM không?

Về mặt kỹ thuật là không thể thực hiện trực tiếp. Dữ liệu chỉ có thể được lưu từ RAM vào các thiết bị lưu trữ như SSD hoặc HDD. ROM chỉ dùng để chứa các mã lệnh cố định phục vụ việc vận hành hệ thống.

Xem thêm:

• Bus RAM là gì? Ý nghĩa, cách kiểm tra Bus RAM nhanh nhất
• DDR là gì? So sánh các thế hệ RAM DDR3, DDR4 và DDR5 chi tiết
• RAM ECC là gì? Cơ chế sửa lỗi và ưu điểm cho máy chủ máy trạm

RAM và ROM đều là những bộ phận thiết yếu giúp máy tính vận hành ổn định. Để tối ưu hiệu năng làm việc và giải trí trong năm 2026, bạn hãy ưu tiên các dòng RAM DDR5 với dung lượng từ 16GB trở lên. Liên hệ ngay với GearVN để được tư vấn cấu hình phù hợp nhất với ngân sách của bạn.